İlik Nakli Tutmazsa Ne Yapılır? Umudun B Planı Var mı?
İnsan hayatında bazı bekleyişler vardır, takvim yaprakları bile o günleri biraz daha yavaş koparır. Telefonun çalmasını beklersin, bir haber gelmesini beklersin, doktorun ağzından çıkacak birkaç kelimeye odaklanırsın. İlik nakli süreci de böyle bir bekleyiştir. İçinde hem büyük bir umut vardır hem de insanın aklı gecenin bir yarısı kendi kendine toplantı yapan bir şirket yönetimi gibi çalışmaya başlar.
Ben İzmir’de yaşayan, arkadaş ortamında sürekli espri yapan ama eve dönünce “Acaba yarın ne olacak?” diye tavana bakabilen insanlardanım. Dışarıda kahkaha atan, arkadaşlarına “Ya ben yaşlanınca kesin mahallede çay dağıtan amca olurum” diye şaka yapan tarafım var. Bir de geceleri en küçük ihtimali bile büyüteçle inceleyen tarafım…
İlik nakli konusu da tam olarak böyle bir alan. Bir yandan herkes “İnşallah tutacak” derken, diğer yandan insanın aklına ister istemez şu soru gelir: İlik nakli tutmazsa ne yapılır?
Bu sorunun cevabı tek cümleyle anlatılabilecek kadar basit değildir. Çünkü tıp sadece tek bir kapıdan oluşmaz. Bazen bir kapı istediğimiz gibi açılmaz ama koridorda başka kapılar vardır.
İlik Nakli Neden Tutmayabilir?
Bugünkü makalemizde “İlik nakli tutmazsa ne yapılır” ile ilgili dikkat edilmesi gereken noktaları inceliyoruz.
Öncelikle “ilik nakli tutmadı” denildiğinde insanın aklına hemen “Her şey bitti mi?” düşüncesi gelebilir. Ben olsam muhtemelen ilk beş dakikada internetten elli farklı şey okur, sonra da kendi kendime “Ben neden doktor olmamışım?” diye düşünürdüm.
Tabii ki bu noktada sakin kalmak ve doktorların değerlendirmesine güvenmek gerekir.
Kemik iliği naklinin başarısız olmasının farklı nedenleri olabilir. Yeni verilen kök hücrelerin hastanın vücudunda yeterince çalışmaması, bağışıklık sistemiyle ilgili sorunlar, enfeksiyonlar veya hastalığın tekrar ortaya çıkması gibi durumlar süreci etkileyebilir.
Bazen nakledilen hücreler beklenen şekilde çoğalmaz. Buna “engraftman olmaması” denebilir. Yani yeni gelen hücreler adeta yeni taşındıkları eve alışamamış misafir gibi davranabilir.
Düşünün, İzmir’de yaz günü klimasız bir eve taşınan biri bile “Ben biraz zorlandım” diyebilir. Hücrelerin de kendine göre bir uyum süreci vardır.
İlik Nakli Tutmazsa Ne Yapılır? İlk Adım: Durumu Anlamak
İnsan kötü bir haber aldığında beyninde hemen en kötü senaryolar oynayabilir.
Mesela doktor “Nakil beklediğimiz gibi ilerlemiyor” dese, insanın iç sesi hemen devreye girer:
İç ses: “Tamam, kesin her şey mahvoldu.”
Ama gerçek hayat, beynimizin gece yarısı yazdığı dramatik film senaryoları gibi ilerlemez.
İlk yapılacak şey, neden tutmadığını anlamaktır. Doktorlar çeşitli kan testleri, kemik iliği incelemeleri ve diğer değerlendirmelerle durumun nedenini araştırır.
Çünkü her “tutmama” aynı değildir.
Bazı durumlarda destekleyici tedavilerle süreç yeniden toparlanabilir. Bazı durumlarda ek tedaviler planlanabilir. Bazı hastalarda ise ikinci bir nakil seçeneği gündeme gelebilir.
Yani cevap bazen “yolun sonu” değil, “yeni bir yol haritası çizmek” olur.
İkinci İlik Nakli Mümkün mü?
Bu soru birçok kişinin aklını kurcalar.
“Birinci nakil olmadıysa ikinci kez yapılabilir mi?”
Bazı hastalarda evet, ikinci nakil değerlendirilebilir. Ancak bunun uygun olup olmadığı kişinin genel sağlık durumuna, hastalığın türüne, önceki naklin neden başarısız olduğuna ve doktorların değerlendirmesine bağlıdır.
Tıp dünyasında bazen ikinci şanslar vardır. Hayat da zaten biraz böyle değil mi?
Ben kendi hayatımda bile kaç kere “Bu iş kesin olmadı” dediğim şeylerin sonradan başka şekilde çözüldüğünü gördüm.
Bir keresinde arkadaşlarla sahilde buluşacaktık. Herkes ayrı telden çalıyordu. Biri “Ben geliyorum” dedi gelmedi, biri “Beş dakikaya oradayım” dedi kırk dakika sonra geldi. O gün toplantı resmen başarısız olmuştu.
Ama sonra ne oldu?
En sonunda hepimiz bir yerde buluştuk ve en güzel sohbetlerden biri çıktı.
Hayat bazen planladığımız saatte gelmez ama tamamen vazgeçtiğimiz anlamına da gelmez.
İlik Nakli Sonrası Alternatif Tedavi Seçenekleri
İlik nakli tutmadığında doktorlar hastanın durumuna göre farklı seçenekleri değerlendirebilir.
Destek Tedavileri
Bazı hastalarda kan değerlerini desteklemek, enfeksiyonları kontrol altına almak veya vücudu güçlendirmek için çeşitli tedaviler uygulanabilir.
Bu dönem biraz sabır ister. Sabır konusu da ilginçtir.
İnsan bazen trafikte iki dakika bekleyemez ama hayatının en önemli döneminde aylarca güçlü kalmayı öğrenir.
Ben mesela market sırasında önümde biri fazla ürün aldı diye içimden küçük çaplı savaş ilan eden biriyim. Ama konu gerçekten önemli bir bekleyiş olduğunda insanın sabır kası hiç tahmin etmediği kadar gelişiyor.
Yeni Nakil Değerlendirmesi
Bazı hastalarda ikinci bir nakil ihtimali doktorlar tarafından konuşulabilir.
Bu karar kolay değildir. Çünkü yeni bir nakil süreci hem fiziksel hem de psikolojik olarak dikkatli değerlendirme gerektirir.
Doktorlar birçok faktörü birlikte ele alır:
- Hastanın genel sağlık durumu
- Hastalığın seyri
- Önceki naklin sonucu
- Uygun verici bulunup bulunmadığı
- Vücudun yeni tedaviye hazır olup olmadığı
Yani bu karar “Hadi tekrar deneyelim” şeklinde basit bir karar değildir. Büyük bir ekip çalışmasıdır.
Bu Süreçte Moral Ne Kadar Önemli?
Bazen insanlar moral kelimesini çok basit kullanır.
“Üzülme, moralini yüksek tut.”
Evet, kulağa güzel gelir ama gerçek hayatta insan makine değildir. Her gün güçlü olmak zorunda değildir.
Bazı günler insanın canı sadece sessizce oturmak ister.
Bazı günler arkadaşının attığı komik bir mesaj bile bütün gününü değiştirir.
Ben arkadaş grubunda genelde komik kişi rolündeyim. Herkes benden espri bekler. Ama bazen telefon elimde, boş boş ekrana bakarken yakalanıyorum.
Arkadaşım soruyor:
“Ne oldu, neden sustun?”
Ben:
“Hayatın güncellemesini bekliyorum.”
Aslında hepimizin içinde böyle küçük bekleme ekranları var.
İlik nakli sürecinde hastanın ve ailesinin psikolojik destek alması çok değerli olabilir. Çünkü bu süreç sadece bedenle değil, düşüncelerle de ilgilidir.
İlik Nakli Tutmazsa Ne Yapılır? Aile ve Yakınların Rolü
Hastanın çevresindeki insanların yaklaşımı çok önemlidir.
Bazen insanlar destek olmak isterken yanlış cümleler kurabilir.
“Hiç düşünme.”
Bu cümle iyi niyetlidir ama insanın beynine “Düşünmeyi kapat” tuşu koymaz.
Daha etkili olan şey yanında olmaktır.
Birlikte film izlemek, kısa sohbet etmek, günlük hayatın küçük şeylerini paylaşmak…
Bazen büyük destekler küçük hareketlerin içinde saklıdır.
Bir bardak çay yapmak bile “Ben buradayım” demenin başka bir şeklidir.
Umut Her Zaman Büyük Cümlelerle Gelmez
İlik nakli tutmazsa ne yapılır sorusunun cevabı sadece tıbbi seçeneklerden oluşmaz.
Evet, doktorların uyguladığı tedaviler, takipler ve yeni planlar önemlidir. Ancak insan tarafı da en az bunlar kadar değerlidir.
Bazen umut büyük zafer konuşmalarıyla gelmez.
Bazen sabah güneşinden gelir.
Bazen arkadaşının saçma bir şakasından gelir.
Bazen “Bugün biraz daha iyiyim” dediğin küçük bir andan gelir.
İzmir’de akşamüstü sahilde yürürken insanların yüzüne bakıyorum. Herkesin görünmeyen bir hikâyesi var. Kimi büyük bir mücadele veriyor, kimi sessizce güçlü kalmaya çalışıyor.
Hayat hiçbirimize kusursuz bir senaryo vermiyor.
Ama elimizdeki sayfaları nasıl dolduracağımız konusunda hâlâ söz hakkımız var.
İlik nakli sürecinde beklenmeyen bir durum yaşansa bile doktorlarla birlikte yeni seçenekler değerlendirilir, farklı yollar aranır ve mücadele devam eder.
Çünkü bazen hayat ilk kapıyı açmaz.
Ama bu, içeride ışık olmadığı anlamına gelmez.
Bu içeriğimizin sonuna geldik. Temmet olarak “İlik nakli tutmazsa ne yapılır” hakkındaki sorularınızı yorumlarda paylaşabilirsiniz.